ISBN 978-605-772-894-4

The post Freedom and Knowledge ~ Turks appeared first on Fons Elders.

Er is dus ruimte in de wetenschap voor religie, maar hoe en in welke mate, blijft de vraag.

Historicus Jan Romein bedacht de term Algemeen Menselijk Patroon[A.M.P.] om vervolgens te constateren dat de Europese geschiedenis vanaf de zeventiende en achttiende eeuw een uitzondering vormt op het A.M.P..

Het Newtoniaanse wereldbeeld, ‘De Crisis van het Europese bewustzijn’ (Paul Hazard), Amerikaanse en Franse revoluties, en de West-Europese kolonisatie van vier continenten, manifesteren die uitzondering, met religie en wetenschap in de hoofdrol.

De visueel-symbolische schok op 9/11, 2001 betekent een keerpunt in deze hoofdrol. Het Westerse machtsmonopolie, resultaat van de symbiose tussen religie, wetenschap en technologie, in combinatie met politieke, agrarische,  industriële en economisch-financiële (r)evoluties, lijdt onherstelbaar gezichtsverlies in de niet-Westerse wereld.

‘War on Terror’ is het doelbewuste antwoord van de USA. Resultaat: een zevenvoudige toename van terreur in het eerste decennium van de 21^steeeuw. De vraag naar de relatie RELIGIE & WETENSCHAP wordt belangrijk. Kunnen geesteswetenschappen antwoord geven op de polarisatie tussen christendom en islam? Is de polarisatie van godsdienstige aard, of primair een politiek-postkoloniaal probleem?

Religies blijken intern en onderling te verschillend om hen tot één woord te herleiden. Niet voor niets kent het Nederlands twee woorden, ‘godsdienst’ en ‘religie’. Elias Canetti gebruikt hiervoor de woorden ‘dierlijk’ en ‘plantaardig’.

Jodendom, christendom en islam zijn ‘dierlijk’. Een openbaring aan Mozes, Jezus en Mohammed ‘materialiseert’ de sprong naar de Ene Ware God.

Canetti noemt animisme, hindoeïsme, taoïsme, shintoïsme, boeddhisme  ‘plantaardig’. Hier geen sprong naar Absolute Waarheid. Het plantaardige is verbonden met al het bestaande: materie en geest zijn een levende eenheid.

Het onderscheid tussen plantaardig en dierlijk is belangrijk maar niet absoluut. Het moet ons niet blind maken voor wederzijdse beïnvloeding. Islam in Indonesië vormt vanouds een bovenlaag op zijn ‘plantaardige’ tradities. Het actuele geweld lijkt vooral een postkoloniaal fenomeen.

Er is een ander belangrijk verschil. Het christendom is een orthodoxereligie: de ware leerstaat centraal. Jodendom en islam zijn een orthopraxisreligie: hoe je handelt, is belangrijker dan wat je werkelijk gelooft. De ware leerdomineert sinds de eerste kruistocht [1095] het christelijk bewustzijn. Christendom en Europa worden synoniemen; kruistochten het begin van antisemitisme met een anti-Arabisch en een anti-Joods gezicht. Strijd om de ware leersinds Reformatie en Contrareformatie in de 16^deeeuw, de bron voor Europa ‘s godsdienstoorlogen.

Is ‘de ware leer’ belangrijk voor ‘religie en wetenschap’?In hoge mate!

Mijn these: er bestaat een creatief verband tussen Christelijke orthodoxie en de ontdekking van het Newtoniaanse wereldbeeld.

De (hypo)these lijkt onwaarschijnlijk in het licht van dogma’s als universele erfzonde; maagdelijke ontvangenis van Maria, of Jezus als Godmens. Bovendien is sprake van een machtige kerkelijke Inquisitie. Giordano Bruno wordt in Rome levend verbrand (1600); Galileo tot levenslang veroordeeld (1633); Spinoza uit de Portugees-Joodse synagoge verbannen en voor eeuwig vervloekt (1656). En toch ontstaat in diezelfde eeuw een filosofisch-wetenschappelijke revolutie, uniek is in de wereldgeschiedenis. Deze mentale revolutie wordt het fundament van Europa ‘s uitzondering op Romeins ‘Algemeen Menselijk Patroon’.

De inspiratie voor de these dank ik aan Ioan Petru Culianu [1950-1991], historicus van religies aan de Universiteit van Chicago. Ioan Culianu heeft een scherp oog voor de kracht van de verbeelding als bron van nieuwe inzichten. De grens van onze verbeelding is de grens van onze werkelijkheid. Mythen, poëzie, beeldende kunst en sciencefiction zijn belangrijk. Dus ook de eeuwenoude teksten over het ‘bovennatuurlijke’ in de Christelijke orthodoxie.

Dit inzicht opende mijn ogen.

Isaac Barrow en Isaac Newton konden vanuit hun geloof in een bovennatuurlijke orde een relatie leggen naar absolute tijd en absolute ruimte. De bovennatuurlijke orde en hun absolute ruimte & absolute tijd behoren tot eenzelfde referentiekader.

De geometrische orde is een denk- en vormentaal die bovennatuurlijke‘waarheid’ en ‘schoonheid’ het dichtst benadert. Alleen vanuit zo’n orthodox-christelijke traditie kan men het ‘ondenkbare’ denken. De God denkbaar, denkbaar de God, een roman van W.F. Hermans uit 1956, is een voorbeeld van  deze ‘logische’ denkstijl vanuit een radicaal secularisme.

De theoloog Isaac Barrow definieert in Geometrical Lectures(1683) tijd als een ééndimensionale rechte lijn die zich vanaf het heden tot in het oneindige voortzet, homogeen van aard, en in gelijke delen deelbaar.

Hetzelfde geldt voor de driedimensionale ruimte.

Isaac Newton [1643-1727] verklaart:

“Ik definieer tijd, ruimte, plaats, en beweging niet, zoals goed bekend aan allen. Ik moet slechts opmerken, dat de gewone mensen deze kwantiteiten

alleen begrijpen onder noties die zij in relatie tot zichtbare objecten dragen.

En van daaruit ontstaan bepaalde vooroordelen, voor wiens verwijdering het passend is hen te onderscheiden in absolute en relatieve, ware en schijnbare, mathematische en gewone.

1. Absolute, ware en mathematische tijd, van zichzelf, en vanuit zijn eigen natuur, stroomt gelijkmatig zonder relatie tot iets uitwendigs, en onder een andere naam, duur (duration) wordt genoemd: relatief, zichtbaar, en gewone tijd, is een zintuiglijk en uitwendig (ofwel accuraat of ongelijkmatige) maat van duur door middel van beweging, welke gewoonlijk gebruikt wordt in plaats van ware tijd; zoals een uur, een dag, een maand, een jaar.
2. Absolute ruimte, in zijn eigen natuur, zonder relatie tot iets uitwendigs, blijft altijd gelijk en onbeweegbaar. Relatieve ruimte is een beweeglijke dimensie of maat van de absolute ruimte; welke onze zintuigen bepalen door zijn positie ten opzichte van lichamen; en welke gewoonlijk gezien wordt als onbeweeglijke ruimte.*

De Verlichting bereikt een hoogtepunt in het Newtoniaanse wereldbeeld dat voor het eerst in de menselijke geschiedenis, ruimte en tijd in absolute begrippen definieert, onafhankelijk van seizoenen, zon, maan en sterren, kortom, onafhankelijk van Aarde en Kosmos.

Het Newtoniaanse wereldbeeld snijdt de navelstreng tussen natuur en cultuur door. Het tijdsbewustzijn maakt zich los van de natuur, van het lichaam en van ruimte. Het transformeert de idee van de oneindige ruimte dat Pascal in de zeventiende eeuw nog angst inboezemt, in een positief idee. Een oneindig-toekomstige tijd neemt bezit van de Europese geest. Prometheus breekt los, grenzeloos en tijdloos.

Aarde en Kosmos reageren met een klimaatverandering.

In De valkuil van de rechte tijdlijn, een voordracht in Paradiso voor de Amsterdamse Hogeschool van de Kunsten, september 1990, schets ik hoe

Leibniz, Goethe en William Blake, een andere richting inslaan. Zij beseften de implicaties van het Newtoniaanse wereldbeeld, die perfect functionerende planetaire orde, waarin alles is bepaald als in een gigantisch mechanisch uurwerk. De Romantiek is geboren maar onafscheidelijk verbonden met het nieuwe wereldbeeld. Wetenschappers, filosofen en kunstenaars richten de blik op oneindig, en werken stap voor stap aan de afbraak van oude betekenissen, en daarmee van oude vormen. Men is gedoemd origineel te zijn. Want hoe kunnen we niet naar originaliteit streven als TIJD slechts voorwaarts stroomt!  Waar vinden we de originaliteit tenzij in de binnenkamers van ons bewustzijn, door Rainer Maria Rilke Weltinnenraumgenoemd. Volgens Rilke kan het woord nergens anders bestaan dan binnen ons. Een nieuwe mythe, de mythe van binnenwereld en buitenwereld, subject en

object, is geboren en zoals alle mythen, openbaart ook deze mythe zich als waarheid.

De burgerij verovert in de revoluties van 1776 en 1789 de politieke macht.

Met nog meer elan en kracht dan daarvoor zal de burgerij kennis en macht laten samenvallen. Het koestert voor zijn emotionele en sensitieve-erotische behoeften de wereld van de kunsten, waarvoor het vanaf 1800 tempels bouwt.

Het Newtoniaanse wereldbeeld wordt de kraamkamer van de moderniteit:

Absolute, ware en mathematische tijd, van zichzelf, en vanuit zijn eigen natuur, stroomt gelijkmatig zonder relatie tot iets uitwendigs, en onder een andere naam, duur (duration)wordt genoemd.

De toekomst raakt zwanger van religieuze en seculiere dromen. 60 miljoen Europeanen verlaten tussen 1860-1940 hun land, op zoek naar een beter leven, niet beseffend dat Newton ‘s TIJD geen essentie of inhoud kent. The Statue of Libertyis naamloos; alleen een uitgestrekte arm in één richting, landwaarts.

Maar de relatie ‘religie & wetenschap’ bevat nog een andere paradox dan de overgang van een goddelijke bovennatuurlijke orde naar Absolute Tijd en Absolute Ruimte. De idee van een voorwaartse, toekomstige tijd vindt een ‘pendant’ in het Bijbelse scheppingsverhaal, zondeval en verdrijving uit het Paradijs, de kruisdood van Jezus als toekomstige verlossing, en zijn Terugkeer aan het einde der tijden als apotheose.

Er ontstaan religieuze en wetenschappelijke interpretaties dankzij Newton ’s absolute tijd: men interpreteert Newton ’s denkbare tijd als werkelijke tijd. De nieuwe verbeelding durft te denken in een nooit eindigende Vooruitgang. Opstanden en oorlogen uit het verleden transformeren door de idee ‘Vooruitgang’. Revoluties worden een Opstand-met-Idee. ‘De ware leer’ gaat als denkvorm naadloos over in de orthodoxie van Verlichting en secularisme. Filosofen en historici leren denken vanuit een onomkeerbaar proces, want  Evolutie wordt denkbaar; Economie een nooit eindigend groeiproces. Het Newtoniaanse paradigma belichaamt Nieuwe Wetenschap, Nieuwe Wereld op basis van TIJD als Vooruitgang.

Newton’s voortstromend tijd wordt niet alleen de inspiratie voor een puriteins en evangelisch messianisme maar ook voor zijn joodse en islamitische varianten. De ‘dierlijke religies’ van Elias Canetti verschillen minder van elkaar dan men doorgaans geneigd is te denken.

Het voorlaatste woord in dit essay is aan de filosofen Alfred Ayer en Arne Naess. Zij debatteerden met elkaar op een zonnige avond in De Internationale School voor Wijsbegeertete Leusden. Het was de eerste van vier debatten in het International Philosophers Project. De meest bekende van de vier is het duel tussen Noam Chomsky en Michel Foucault.

Maar vanuit mijn ervaring als moderator, gaat mijn voorkeur uit naar het debat tussen Ayer en Naess: een dialoog in de letterlijke zin van het woord.

Zelden hebben twee filosofen zo diepgaand, zo helder, zo consistent en begripsvol tot op het scherp van de snee elkaar bestreden.

Het ging dan ook om niets meer en minder dan het verschil tussen beider wereldbeeld: het logisch-empiristische wereldbeeldvan Sir Alfred Ayer, en het ecologisch-holistisch wereldbeeldvan Arne Naess.

Ayer: Yes, maar hoe meet je de diepte van een probleem?…

Naess: Hoe meten we? Well, dat is een van de diepste vragen van allemaal. Hoe weten we?

Het belangrijkste verschil in hun gesprek gaat over de relatie tussen feiten en waarden. Ayer trekt een scherpe lijn tussen feiten en waarden, terwijl Naess argumenteert dat de mysteries van het kennen een connectie inhouden tussen de kenner en het gekende.

Weten we werkelijk wie we zijn, en zien wij werkelijk wat we zien?Zijn er niet veel meer aspecten en mogelijkheden dan we aannemen? Waar begint het ‘Ik’ en waar eindigt het ‘Ik’?

De laatste uitspraak van Sir Alfred: Als je mij werkelijk hardhandig onder druk zet, moet ik toegeven dat niet-overspelige feiten niet bestaan / ‘unadulterated facts don’t exist’.

Het laatste woord over religie en wetenschap is aan de lezers:

zouden ideeën als die van:

Abu Bakr ibn al-Arabi [1165-1240],

Er is geen god dan God; er is geen andere werkelijkheid dan Werkelijkheid;

Spinoza [1632-1677]: God ofwel Natuur,

of Arne Naess [1912-2009]: Ecologie als de ultieme eenheid van alle levende wezens,

zouden deze ideeën kunnen samenvloeien in een bevrijdende visie voor de 21^steeeuw? Waarom vasthouden aan de mythe en de idee van een niet-bestaande onomkeerbare tijd, als tijd sowieso niet als onafhankelijke entiteit bestaat? En in plaats daarvan met Eduardo Galeano beseffen dat de geschiedenis nooit afscheid van ons neemt, maar alleen zegt: ‘Tot later’? *

Fons Elders

filosoof, historicus

emeritus hoogleraar ‘Theorie van de levensbeschouwing’ en ‘systematische humanistiek’, Universiteit voor Humanistiek te Utrecht

dir. elders special productions bv

www.fonselders.eu

Le Barry, 4 Rue de Budos, St. Jean de Valériscle 30960, Gard, France

Kapberg, IJsselmeerdijk 18-b, 1473 PP Warder, the Netherlands

• [1972], Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, third edition, with variant readings (in two volumes), edited by Alexandre Koyré, I. Bernard Cohen, and Anne Whitman, Cambridge, MA: Harvard University Press. de auteur.
• Caroline de Gruyter nrc 5 mei 2018

Blake

Fons Elders

filosoof, historicus

emeritus hoogleraar ‘Theorie van de levensbeschouwing’ en ‘systematische humanistiek’, Universiteit voor Humanistiek te Utrecht

dir. elders special productions bv

www.fonselders.eu

Le Barry, 4 Rue de Budos, St. Jean de Valériscle 30960, Gard, France

Kapberg, IJsselmeerdijk 18-b, 1473 PP Warder, the Netherlands

• [1972], Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, third edition, with variant readings (in two volumes), edited by Alexandre Koyré, I. Bernard Cohen, and Anne Whitman, Cambridge, MA: Harvard University Press. de auteur.
• Caroline de Gruyter nrc 5 mei 2018

De plaat van Newton “on the bottom of the sea of time and space”, het principe dat hem gevangen hield, is van 1795. De zee is het esoterische symbool van de materiële wereld, de zee van de 5 zintuigen.

Blake was een tegenstander niet van Newton’s ontdekkingen, maar van wetenschappelijk reductionisme.  “Soft Beulah’s Night”, beulah is hebreews, “gekoppeld, getrouwd”, het is het rijk van he onderbewuste waaruit dromen en visioenen komen, ook het rijk van de liefde.

Now I a fourfold vision see,

and a fourfold vision is given to me.

Tis fourfold in my supreme Delight,

and threefold in soft Beulah’s Night.

And twofold Always, may God us keep

from Single vision and Newton’s sleep.

William Blake, 1802

The post RELIGIE en WETENSCHAP, een schizoïde tweeling? appeared first on Fons Elders.

April 25 – May 23, 2017

One of my dear memories of Iran is the evening, night and day, not far from the road to Mashad and Herat, in the spring of 1973.

It was the year in which we traveled during six months in a second-hand British Ford-transit: the first two months through North-Africa and the Sahara, and from there to Asia, crossing Turkey, Iran, Afghanistan, Pakistan, and India on our way to Lake Manasbal at the foot of the Himalaya in Kashmir, administered by India. That evening, Alma, David, Job, Adam and I were invited by some men in a remote cafe. They poured tea, made music and sang. We smoked together a joint of a rare kind of hashish, while they were singing: “we shall bring you until the gate of paradise but you yourself have to enter.”

After 44 years we return to that Iran. I may be cursed, if it isn’t true: Iran and Paradise are still twins. Not only gardens, mosques, calligraphic texts, sufi poets like Omar Khayyan, Sa’di, Rumi, Hafez and Attar, religious feasts, music and sufi-congregations – often suspect in the eyes of ulema, testify of that relationship, but the hearts and minds of countless Iranians. The poor more than the rich. The first two weeks I didn’t know whether I could trust my eyes or not. This sentence you have to interpret literally in contrast to the verses of the Koran that enclose several layers, like all ‘holy’ books.

Your eyes are honest, Mohammed Jamshidi, our guide, said. He brought us to the Qashqaei’ nomads, among whom he grew up as a child. The nomad way of life is exceptionally tough, made so especially by the continuous threat of drought. There are one million nomads in the south of Iran. Two days before our arrival his family installed a large tent, while another family with hundreds of goats continued its tour another three 24 hours’ day before settling down. Jamshidi knows everyone of both families by name.  Saying goodbye to the father of a family showing their carpets and offering tea and sweets, I felt a little burdened. Because right from the beginning, it was clear that we didn’t want to buy anything, whatsoever.

Mohammad: “No, it was good; your eyes are honest, and people see that.”

The eyes tell the story of the heart

From that moment on, I dared to trust the eyes of men and women, and those of myself. I learned to look straight into their eyes, to discover that they allowed me to do so. Women even more than men.

It is a wonderful experience to SEE how women, of course not all, look at you; and accept and understand that you look back with a glance of respect and appreciation. Actually, I have to use the word ‘love’, for that It is! The eyes tell the story of the heart, like the poetry of Hafez Shirâzi recites the triad: Love, Lover and the Beloved One. Hafez is still alive; he never died in the heart of millions Iranians.

The string between heart and mind opens the gate of paradise. Therefore the men in the cafe were singing: “we bring you until the gate of paradise but you yourself have to enter.” The Beloved One lives in the garden with flowers, trees and birds, but also in the cafe and in the wine. Wine in Muslim countries without a drop of alcohol like in Iran, is nevertheless the metaphor for God and God is Everywhere.

Friday morning, May 19, 2017

Colette and I are collected by Shahram Pazouki, Miryam his wife and Ameneh, who is the assistant of dr. Pazouki in his role as professor in philosophy and religious studies at the Iranian Institute for Philosophy. We exchanged letters before our travel. Pazouki: “we might share our ideas with each other, because there are  many common subjects.” My answer: “we both have a personal interest in what really counts in philosophy: wisdom and insight.”

The contact occurred thanks to a common Iranian friend.

The Khãnãqah

Shahram Pazouki invited us for a ceremony in the place where sufis meet. Miryam nd Ameneh bring a chador for Colette. Women and men enter the Khãnãqah through a different entrance as in all public places. The building is immense. A high central hall, surrounded by spaces at different levels and corridors, with a view at the center where hundreds of sufis gather. The building reminds me of the famous fresco of Rafael: The school of Athens(1509), because also there an immense space with a central place for Plato and Aristotle. Together they represent the relation between the human being, heaven and earth. Aristotle the earth; Plato the heaven, domain of transcendent reflection and transcendent reality, beyond any form.

Pazouki sits down on a stairway in the corridor, I next to him, while he explains what’s going to happen. At the beginning a singer recites the Qutbs (Masters) of the Ni’matullahi Sultan ‘Alishi Orde’ with the prophet Muhammad ibn Abdullah as first name, followed by the twelve Imams; seventeen Sheikhs; ten Shahs; two Sheikhs; and eleven times Hadrath…Hazrat Hajj Dr. Nur ‘Al Tabandeh Majd Hub Alishah’, as the last one. Then back to the first human: Adam.

The treatise by the head of the Sufi-order has been cancelled because of illness (read: ulema). De precentor begins to sing poems of Hafez Shirâzi, while hundreds of sufis meditate in the high hall, galleries and corridors. Reciting and singing the names of the Masters and ending with Adam while everyone listens in silence, unites all those names and Hafez’ poetry. Space and sound evoke their presence. They are predecessors in space and time, having lived an exemplary way of life.

Sufism refutes the linear time-line of Barrow and Newton

The worldview of sufis implies an unlimited space in which whatever exists, is in the here-and-now. Their view transforms the straight linear time-line of Isaac Barrow (1683) and Isaac Newton into an upward or downward spiral. The difference in space-time perspective between East and West becomes evident.

Justice, liberality, modesty, contentment

The poet Sa’di writes in Bostan(1257), the Orchard, in verses about the classic virtues of a Muslim: justice, liberality, modesty, contentment.

A year later Sa’di hears from eyewitnesses the stories about the destruction of Bagdad by the Mongolian Ilkhanate invaders under command of Hulagu. Sa’di got captured by the Crusaders in Acre. He toiled seven years as slave in the trenches outside the Ford till the Mamelukes payed a ransom to free the Muslims in the dungeons of the Crusaders.

Sa’di wrote in Persian and Arabic.

Mongols in the 13^thcentury; the West in the 20st and 21^stcentury

I am writing about Sa’di’s experiences because the history of the Mongols in the thirteenth century repeats itself in our time. Bagdad suffers 750 years later on April 9, 2003, a similar fate through the hands of G.W. Bush and Tony Blair. Both lied about Irak in the face of their own people, causing a wreckage in Irak that needs 100 years to recover, according to Amna Nusayr. The attack on Irak took place after Saddam Hussein attacked Iran in 1980 to suppress the ‘Islamic revolution’ by Imam Khomeini (1979), herein supported by the USA , while Israel secretly sold weapons to Iran.

The Irak-Iran war ends in 1988. The civil war in Syria (2011…) is a new chapter in the tragic fate of the Middle-East, where the establishment of the State of Israel in 1948 entails the forced exodus of more than 700,000 Palestinians: the ethnic cleansing of Palestine by Jewish Zionists. The name for the catastrophe: Al-Naqba. A peaceful settlement in the interest of both Jews and Palestinians seems further away than ever.

I cried inside myself of emotion

After the ceremony Shahram asks Colette about her experience. Her answer: “I cried inside myself of emotion.” The sphere between the women was of a rare beauty.

A comparable experience I felt about the men. They greeted each other with openness, friendliness and kisses. No question of macho-behavior. The contrary. Some men, their hands together, are kissing each other’s hands and heads, and this several times, like little birds nod their heads to each other.

Migrations from the North of India: six- till four thousand BCE

For the first time, I see and understand another side of the patriarchal way of life that entered Iran, Middle East and Europe. Thousands of years ago vua migrations from the North of India. The prehistoric matriarchal culture in Iran, Middle East and Europe mixes itself since 2000 BCE with the patriarchal culture of the migrants. Earth goddesses initially share their place with male gods and forces, until they have to relinquish their place to the god(s) of heaven of the monotheistic religions Judaism, Christianity and Islam.

The idealistic brotherhood of men in Sufism and Freemasonry speaks to the imagination if there is real openness and friendship like on this Friday, the first day in the Islamic week. That intense bond is also tangible among the women. Colette experiernced it more than once. All women are beautiful, tells the guide in chador during a visit to the great, congregrational mosque of Shiraz. The culture of Shiraz is pervaded by beauty. The large portal of the Kasiem Mosque only shows flowers and geometrical patterns. If mosques, mausoleums, palaces, traditional houses and gardens are already so beautiful, then also the women and men living there.

Iranian Institute for Philosophy

Monday, May 22, 2017. Pazouki orders a taxi to our hotel for a meeting in the ‘Iranian Institute for Philosophy’. The first we see at arrival is a garden, carefully designed and maintained. The garden: a metaphor for paradise. The transition from a frenzied traffic bustle in which buses, trucks, taxis, lorries, motors and passengers move slowly but without any hesitation through each other, filling every hole there is, to the silence of a garden, couldn’t be more drastic.

I enjoy the traffic, although it is frightening. Most amazing is how everyone watches everything. Not traffic rules or traffic lights determine the state of affairs but the unlikely flexibility of drivers and pedestrians. Women are the best. The traffic manifests an absurd kind of beauty, if one disposes of enough anarchistic sentiment.

Such a society defeats any tyrant or dictator

Only a society in which people daily communicate and are always prepared to help each other, is able to deal with such an ‘organized chaos’. The urban traffic in Iran is a permanent demonstration of Ilya Prigogine & Isabelle Stengers’ Order Out of Chaos.

Such a society defeats any tyrant or dictator, if state repression lasts too long and when its violence becomes too brutish. The last Shah of the Pahlevi dynasty (1925) leaves ‘silently’ the country in the middle of January 1979. He makes place for Ayatollah Ruhulla Khomeini who after fifteen years of exile returns to Teheran on February 1. Michel Foucault was at Orly among the crowd for his farewell. Khomeini arrives on the waves of a million demonstrators in the streets of Teheran to become the head of the government. After a start with several political parties, a referendum about the formation of an ‘Islamic Republic of Iran’ is accepted with an overwhelming majority of the votes in April 1979. Since then, the power is legally in the hands of the clergy. The political context changes from secularism to religion but within a similar pattern as before. Forms don’t change so easily.

Both secularists and ulema (Muslim lawyers abd scribes) don’t dare to trust the human heart. Therefore, religious authorities distrust Sufis.

Shahram Paouki invited his colleagues for a meeting that would last two-and-half hour. He introduces us with the remark that we traveled more than three weeks without a guide: ‘this happens rarely’!

Tehran-Qom-Yadz-Kerman-Shiraz-Esfahan-Tehran: circa 2800 kilometers.

Various subjects are exchanged: 1. how space and time determine a worldview; 2. there are no logical contradictions within physical and organic realities; 3. Iran between East and West; 4. the gap between secularism and religion. Especially this subject raises many questions. My colleagues are more skeptical than I am. They see no or hardly any way out.

I consider the contrast not as contradictory but as a polar yin-yang relation. The Renaissance in Europe’s Quatrocento (15^thcentury) developed a fruitful dialogue between the ancient Egyptian, Greek and Roman cultures and Christianity in the late Middle Ages.

TheUniversity for Humanist Studiesin Utrecht, the Netherlands, chose after its establishment in 1989 for the Enlightenment (read: secularism) as philosophical foundation. I argued in favor of the Renaissance as a source for research. Why? Precisely for reasons that cause in today’s world a dogmatic breach between two domains of human intelligence and human needs: secularism and religion.

The straight way and the crooked way are the same way

Blaise Pacal, philosopher and mathematician (1623-1662): “the heart has reasons which reason doesn’t know at all “- (le coeur a ses raisons que la raison ne connait point’), is the key to meaningful answers about the gap between both domains.

Our argument: human nature is ‘divine’ by origin, because it is capable by its creative imagination to explore nature; to pose to itself the most divergent questions, and finally to reach a similar insight like the one of Heraclitus (circa 540-480): the straight way and the crooked way are the same way.

Shahram Pazouki and I share a similar vision of human nature with its intuitive desire for beauty, truth and goodness. Each child radiates this endeavour, and is capable to adapt itself to any culture. Children are the answer to the problems of the adults. They are aware of the fundamental Oneness and Wholeness of all that exists.

David Bohm (1917-1992) describes the interactive exchange between all that exists in Wholeness and the Implicate Order: “I would say that in my scientific and philosophical work, my main concern has been with understanding the nature of reality in general, and of consciousness in particular as a coherent whole, which is never static or complete but which is an unending process of movement and unfoldment…”.

Albert Einstein named Bohm as his successor, because he realized that one could never solve a problem from the level out of which the problem had evolved. If we don’t realize this elementary truth, the stalemate between religion and secularism will continue until both black and white decide to start a new game of chess.

Islam has a problem

We came in our hotel across a French Muslim with great interest in Christianity. He tells about his encounter with an educated salafist who told him decidedly: “it is better for you and also for me that I would kill you; it is even better that you go to Israel than to Iran.“

So great is the hate of this salafist towards Iran and apostate Muslims.

Islam has a problem if there are many Muslims with similar ideas.

Nasr Hamid Abu Zayd (1943-2010) about humans and religions:

“Religion is what people make of it. Truth with a capital T is the most dangerous concept that allows people to kill each other.”

Again, no single problem can be solved unless we understand that we humans are the root cause of our problems; not Nature or God.

Sufism: a bridge between East and West, and between heart and reason.

A black chador

Our last bus travel from Esfahan to Tehran ends in South-Tehran. I ask a man in the bus how we can reach the Khomeini Square in the center.

He takes his IPhone as everyone does, searching for the answer.

A woman in a black chador suddenly puts her mobile in my hand. I listen: a man tells me in English that the metro is the best way to Khomeini square. We shall find the metro station in the corner of the Southern bus station. I thank him, and return the mobile to the woman who looks friendly to me. The woman in her black chador had been quietly sitting in the bus, not far from us, for six hours.

Two women: shall we vote – yes or no

A manager of Lufthansa whom we meet accidentally, offers to help us with the flight back to Amsterdam. She knows everything about procedures of Turkish Airlines, although the company doesn’t belong to her office. If we enter her office, she says: “I expected you already.”

It is the day after the presidential elections in Iran. The actual president dr. Hassan Rohani (68) won the elections with 58 percent of the votes.

She says: “I didn’t vote; I haven’t voted for years because one promises all kinds of things before elections, but one forgets the promises immediately after the elections.” Her English is perfect. She asks me whether I would accept an invitation to visit Iran again. Her question surprises me. I nod ‘yes’. Three hours later we visit ‘Malek National Library and Museum’, a gigantic building with an exceptional collection of coins; calligraphic texts and countless handwritings. We meet Roshanak, the curator. Also she speaks good English. She didn’t want to vote but friends convinced her to do so, after long deliberations and admonitions.

The open mind of both women is disarming.

Atheism and religion don’t exclude each other

Iran and Sufism are twins, notwithstanding the critical attitude of the clerus. The spontaneity, readiness to hel Spring, 2017    p and open attitude of Iranians, their love for Sufi poets, mosques and mausoleums, are the fruits of a deep religious worldview, in which also atheism has a place. Even Zoroaster is never far away.

Doesn’t Hafez write in “The ocean of nothingness: ‘What’s the difference between the monastery and the convent of the magicians?’ ‘Pas grand chose!’ Not much.”

Millions of energetic, talented, young Iranians will break down the invisible walls that surround them, if their time has come.

Iran and Europe share a common history. Darius is the name of Jamshidi’s son of three. European sons carry the name Alexander. Europe’s religions have their roots in Iran, Greece, Rome, Palestine and Mecca.

Secular values stem from those sources. What’s wrong?

Might Iran and Europe inspire each other in the 21^stcentury.

Fons Elders

La Source, St. Jean de Valériscle, Gard, France – Spring, 2017

L’IRAN et le PARADIS sont toujours jumeaux

25 avril – 23 mai 2017

Chère famille, chers amis,

Je viens par cette lettre vous remercier de votre présence, physique ou autre, aux festivités des 23 et 24 juillet 2016. C’est alors que vous avez appris que nous préparions un voyage en Iran.

La soirée, la nuit et la journée que nous avions passées près de la route menant à Mashad et Herat, au printemps 1973, forment l’un de mes plus chers souvenirs de l’Iran.

Cette année-là, nous avions voyagé six mois dans un Ford Transit britannique d’occasion : les deux premiers mois à travers l’Afrique du Nord et le Sahara, puis vers l’Asie en traversant la Turquie, l’Iran, l’Afghanistan, le Pakistan et l’Inde pour arriver au lac Manasbal, au pied de l’Himalaya – au Cachemire, qui est administré par l’Inde. Ce soir-là, Alma, David, Job, Adam et moi avions été invités par des hommes dans un café isolé. Ils nous ont offert du thé, joué de la musique et chanté. Nous avons fumé ensemble une espèce rare de haschisch tandis qu’ils chantaient : « Nous vous amènerons jusqu’aux portes du paradis, mais vous devrez entrer vous-mêmes. »

Le lendemain matin, ils emmenèrent Adam (7 ans), Job (9 ans) et David (11 ans) faire une promenade de quelques heures dans leur camion. Je n’avais pas le moindre doute que nos fils reviendraient sains et saufs.

Après 44 ans nous retournons dans ce même pays. Que je sois maudit si cette déclaration est fausse : l’Iran et le paradis sont toujours jumeaux. Non seulement les jardins, les mosquées, les textes calligraphiés, les poètes soufis comme Omar Khayyam, Saadi, Rumi, Hafez et Attar, les fêtes religieuses, la musique et les congrégations soufis – souvent suspectes aux yeux des oulémas – témoignent-ils de ce lien, mais aussi le cœur et l’esprit d’innombrables Iraniens – les pauvres plus que les riches. Les deux premières semaines, je ne savais pas si je pouvais en croire mes yeux. Cette phrase doit être interprétée littéralement, contrairement aux vers du Coran, qui se prêtent à différentes interprétations, comme tous les livres « saints ».

Tes yeux sont honnêtes…

…déclara notre guide, Mohammed Jamshidi. Il nous emmena chez les nomades kachkaïs, parmi lesquels il a passé son enfance. La vie des nomades est extraordinairement difficile, particulièrement avec la menace constante de la sécheresse. Le sud de l’Iran compte un million de nomades. Deux jours avant notre arrivée, la famille de Mohammed avait installé une grande tente, tandis qu’une autre famille, avec des centaines de chèvres, poursuivait ses pérégrinations pendant encore trois jours avant de s’installer. Mohammad connaît les noms de tous les membres de ces deux familles. Je ressentis une certaine culpabilité en faisant mes adieux au père d’une famille qui nous avait montré ses tapis et offert thé et sucreries – parce que, dès le début, il était clair que nous n’allions rien acheter. Mohammed me rassura : « Non, tout va bien, tes yeux sont honnêtes, et ça se voit. »

Les yeux reflètent le cœur

Dès lors, j’ai osé faire confiance au regard des hommes et des femmes, et au mien. J’ai appris à regarder ces gens droit dans les yeux, pour découvrir ce qu’ils me laissaient voir. Les femmes encore plus que les hommes.

C’est une expérience merveilleuse que de voircomment les femmes – du moins la plupart – vous regardent, et de les regarder en retour avec respect et appréciation. En fait, je peux employer le mot « amour », car il s’agit bien de cela ! Les yeux racontent l’histoire du cœur, comme la poésie de Hafez Chirazi récite la triade L’amour, l’amant, l’aimé. Hafez est encore vivant ; dans le cœur de millions d’Iraniens, il n’est pas mort.

Le lien entre le cœur et l’esprit ouvre les portes du paradis. Ainsi chantaient les hommes du café : « Nous vous amènerons jusqu’aux portes du paradis, mais vous devrez entrer vous-mêmes. » L’Aimé vit dans le jardin avec les fleurs, les arbres et les oiseaux, mais aussi dans le café et le vin. Dans les pays musulmans comme l’Iran, où l’on ne trouve pas une goutte d’alcool, le vin demeure une métaphore pour Dieu, et Dieu est partout.

Vendredi matin 19 mai 2017

Shahram Pazouki, Miryam, son épouse, et Ameneh, l’assistant du Dr Pazouki, professeur de philosophie et études religieuses à l’Institut iranien de philosophie, viennent nous chercher à notre hôtel. Nous avions communiqué par courrier avant notre voyage. Pazouki : « Nous pourrions échanger nos idées, car nous avons beaucoup de sujets en commun. » Je réponds : Nous avons tous deux un intérêt personnel dans ce qui compte vraiment en philosophie : la sagesse et la compréhension. »

Le contact s’est fait grâce à un ami iranien commun.

Le khanqah

Shahram Pazouki nous a invités à une cérémonie dans le bâtiment où se rassemblent les soufis. Miryam et Ameneh apportent un tchador pour Colette. Les femmes et les hommes entrent dans le khanqah par des portes différentes, comme dans tous les lieux publics. Ce bâtiment est immense. Une grande salle à haut plafond est entourée de corridors et de cellules à différents niveaux, avec un espace central où des centaines de soufis se réunissent. Le bâtiment me rappelle la célèbre fresque de Raphaël L’École d’Athènes(1509), où l’on voit également un immense espace doté d’une place centrale pour Platon et Aristote. Ensemble, ils représentent la relation entre l’être humain, le ciel et la terre – Aristote, la terre, et Platon, le ciel, domaine de la réflexion et de la réalité transcendantes, au-delà de toute forme.

Pazouki s’assoit sur un escalier partant d’un couloir. Je m’assois à son côté tandis qu’il explique ce qui va se passer. Au début, un chanteur récite les noms des qutbs (maîtres) du sultan ni’matullahi Alishi Orde en commençant par le prophète Muhammad ibn Abdullah, suivi des douze imams, dix-sept cheiks, dix shahs, deux cheiks et onze fois Hadrath… et le dernier, Hazrat Hajj Dr. Nur Al Tabandeh Majd Hub Alishah. Puis il revient au premier être humain, Adam.

L’exposé par le chef de la confrérie soufi a été annulé pour cause de maladie (ou plutôt des oulémas). Le chantre commence à chanter des poèmes de Hafez Chirazi, tandis que des centaines de soufis méditent dans la grande salle, les galeries et les couloirs. L’acte de réciter et de chanter les noms des maîtres, en terminant par Adam, tandis que tout le monde écoute en silence, unifie tous ces noms et la poésie de Hafez. L’espace et les sons évoquent leur présence. Ils sont les prédécesseurs dans l’espace et le temps, ayant adhéré à un mode de vie exemplaire.

Le soufisme réfute la marche linéaire du temps de Barrow et de Newton

La vision du monde des soufis implique un espace illimité où tout ce qui existe se trouve dans le présent. Cette vision transforme la marche linéaire du temps d’Isaac Barrow (1683) et d’Isaac Newton en une spirale ascendante ou descendante. La différence de la perspective spatio-temporelle entre l’Orient et l’Occident devient évidente.

Justice, libéralité, modestie, contentement

Dans le Boustan(Le Verger), le poète Saadi a écrit, en 1257, des vers sur les vertus traditionnelles d’un Musulman : justice, libéralité, modestie, contentement.

Un an plus tard, Saadi entend des témoins visuels raconter l’histoire de la destruction de Bagdad par les envahisseurs mongols ilkhanides, sous les ordres de Hulagu. Saadi est capturé par les Croisés à Acre. Esclave, il travaille pendant sept ans dans les tranchées entourant la forteresse jusqu’à ce que les mamelouks versent une rançon pour libérer les Musulmans enfermés dans les donjons des Croisés.

Saadi a écrit en persan et en arabe.

Les Mongols au XIII^esiècle ; l’Occident aux XX^eet XXI^esiècles

Je parle ici des expériences de Saadi parce que l’histoire des Mongols au XIII^esiècle se répète aujourd’hui. Sept-cent-cinquante ans plus tard, le 9 avril 2003, Bagdad a connu un destin semblable aux mains de G. W. Bush et de Tony Blair. Tous deux ont menti à l’égard de l’Iraq face à son peuple, provoquant des dégâts dont le pays mettra une centaine d’années à se remettre, selon Amna Nusayr.

L’agression contre l’Iraq a eu lieu après que Saddam Hussein eut attaqué l’Iran, en 1980, afin de réprimer la « révolution islamique » de l’Imam Khomeini (1979), ceci avec le soutien des USA, alors qu’Israël vendait secrètement des armes à l’Iran. La guerre entre l’Iraq et l’Iran prit fin en 1988. La guerre civile en Syrie (2011-…) forme un nouveau chapitre dans le destin tragique du Moyen-Orient, où l’établissement de l’État d’Israël, en 1948, entraîna l’exode forcé de plus de 700 000 Palestiniens : le nettoyage ethnique de la Palestine par les Sionistes juifs. Le nom de cette catastrophe : Al-Naqba. Un accord de paix dans l’intérêt mutuel des Juifs et des Palestiniens semble plus éloigné que jamais.

En moi-même, je pleurais d’émotion

Après la cérémonie, Shahram demanda à Colette ce qu’elle avait ressenti. Elle répondit : « En moi-même, je pleurais d’émotion. » La sphère entre les femmes était d’une rare beauté.

J’ai ressenti la même chose à l’égard des hommes. Ils se saluaient ouvertement, chaleureusement, et s’embrassaient. Aucune trace de machisme, bien au contraire. Certains hommes, les mains jointes, se baisaient mutuellement les mains et la tête, plusieurs fois, comme des petits oiseaux se faisant des signes de tête.

Migrations du nord de l’Inde : de 6000 à 4000 ans avant J.-C.

Pour la première fois, je vois et comprends une autre facette du mode de vie patriarcal qui a pénétré l’Iran, le Moyen-Orient et l’Europe. Il remonte à des milliers d’années, par l’intermédiaire des migrations du nord de l’Inde. La culture matriarcale préhistorique en Iran, au Moyen-Orient et en Europe s’est fusionnée, vers 2000 avant J.-C., avec la culture patriarcale des migrants. Á l’origine, les déesses terrestres partageaient leur domaine avec les dieux et les forces masculines, jusqu’à ce qu’elles cèdent la place au(x) dieu(x) célestes des religions monothéistes : le judaïsme, le christianisme et l’islam.

La confrérie idéaliste des hommes du soufisme et de la franc-maçonnerie ne parle à l’imagination que lorsqu’il y a une véritable ouverture d’esprit et un sentiment d’amitié, comme lors de ce fameux vendredi, premier jour de la semaine musulmane. Ce lien puissant se manifeste également parmi les femmes – Colette en a fait l’expérience plus d’une fois. Toutes les femmes sont belles, déclare notre guide en tchador lors d’une visite de la grande mosquée congrégationaliste de Chiraz. La culture de Chiraz est imprégnée de beauté. Le grand portail de la mosquée de Kasiem n’est orné que de fleurs et de motifs géométriques. Si les mosquées, mausolées, palais, maisons traditionnelles et jardins sont tellement beaux, les femmes et les hommes qui vivent ici le sont aussi.

L’Institut iranien de philosophie

Lundi 22 mai 2017. Pazouki demande qu’un taxi vienne nous chercher à l’hôtel pour nous emmener à une réunion à l’Institut iranien de philosophie. En arrivant nous voyons d’abord un jardin, soigneusement dessiné et entretenu. Le jardin : une métaphore pour le paradis. Entre l’animation des rues où autobus, camions, taxis, voitures et piétons progressent lentement mais sans hésitation dans un chassé-croisé continuel, et le silence de ce jardin, la transition ne pourrait pas être plus grande.

Bien qu’elle soit terrifiante, j’aime la circulation. Le plus surprenant, c’est la manière dont chacun observe tout. Ce ne sont pas le code de la route et des feux de signalisation qui déterminent les choses, mais la souplesse inattendue des conducteurs et des piétons. Les femmes sont les plus habiles. Si l’on dispose de sentiments anarchiques suffisants, la circulation possède une sorte de beauté absurde.

Une telle société l’emporte sur n’importe quel tyran ou dictateur

Seule une société dont les membres communiquent quotidiennement et sont toujours prêts à s’entraider est capable de gérer un tel « chaos organisé ». En Iran, la circulation urbaine est une démonstration permanente de l’essai d’Ilya Prigogine et Isabelle Stengers, La Nouvelle alliance.

Une telle société l’emporte sur n’importe quel tyran ou dictateur, si la répression étatique dure trop longtemps et devient trop violente. Le dernier shah de la dynastie Pahlevi (1925) a discrètement quitté le pays à la mi-janvier 1979. Il a fait place à l’ayatollah Rouholla Khomeini, qui, après quinze ans d’exil, est revenu à Téhéran le 1^erfévrier. Michel Foucault était à Orly parmi la foule venue entendre ses adieux. Khomeini est arrivé sur la vague d’un million de manifestants dans les rues de Téhéran pour prendre la tête du gouvernement. Après un début avec plusieurs partis politiques, une république islamique fut instaurée à l’issue d’un référendum organisé le 1^eravril 1979. Depuis, le pouvoir est légalement entre les mains du clergé. Le contexte politique est passé de la laïcité à la religion, mais le reste a suivi le même modèle qu’auparavant. Les formes ne changent pas si facilement.

Ni les laïques, ni les oulémas (juristes et scribes musulmans) n’osent faire confiance au cœur humain. C’est pourquoi les autorités religieuses se méfient des soufis.

Shahram Pazouki avait invité ses collègues à une réunion qui devait durer deux heures et demie. Il nous présenta en précisant que nous avons voyagé plus de trois semaines sans guide – « chose qui arrive rarement ! »

Téhéran – Qom – Yazd – Kerman – Chiraz – Ispahan – Téhéran : environ 2800 kilomètres.

Nous abordons divers sujets : 1) comment l’espace et le temps déterminent la vision du monde ; 2) il n’existe pas de contradictions logiques au sein des réalités physiques et biologiques ; 3) l’Iran entre l’Orient et l’Occident ; 4) le fossé entre la laïcité et la religion. Ce dernier sujet, en particulier, soulève de nombreuses questions. Mes collègues sont plus sceptiques que moi. Ils n’envisagent aucune, ou pratiquement aucune solution.

Pour moi, ce contraste n’est pas contradictoire mais représente un rapport polaire yin-yang. La Première Renaissance du Quattrocento (le mouvement italien du XV^esiècle) avait établi un dialogue fructueux entre les anciennes cultures égyptienne, grecque et romaine, et le christianisme du haut Moyen Âge.

Après sa création, en 1989, l’Université pour les études humanistes d’Utrecht, aux Pays-Bas, a choisi les Lumières (= la laïcité) comme fondation philosophique. J’ai soutenu la Renaissance en tant que source de recherche. Pourquoi ? Justement pour des raisons qui, dans le monde d’aujourd’hui, entraînent une rupture dogmatique entre les domaines de l’intelligence humaine et des besoins humains : la laïcité et la religion.

Le chemin vers le haut et le chemin vers le bas est le même

Blaise Pascal (1623-1662), le philosophe et mathématicien, a dit : « le cœur a ses raisons que la raison ne connaît point. » C’est la base de toute réponse sérieuse à la question du fossé entre les deux domaines.

Nous soutenons que la nature humaine est « divine » de par son origine, parce qu’elle est capable, grâce à son imagination créatrice, d’explorer la nature, de se poser les questions les plus divergentes et, au final, d’aboutir à une compréhension semblable à celle d’Héraclite (vers 540-480 av. J.-C.) : Le chemin vers le haut et le chemin vers le bas est le même.

Shaham Pazouki et moi partageons la même vision de la nature humaine et d’un désir intuitif de beauté, de vérité et de bonté. Tous les enfants manifestent cette aspiration et sont capables de s’adapter à n’importe quelle culture. Les enfants représentent la réponse aux problèmes des adultes. Ils sont conscients de l’unicité et de l’entièreté de tout ce qui existe.

David Bohm (1917-1992) décrit l’échange interactif entre tout ce qui existe dans La plénitude de l’Univers(Wholeness and the Implicate Order) : Je dirais que, dans mes travaux scientifiques et philosophiques, je me suis surtout attaché à comprendre la nature de la réalité en général, et de la conscience en particulier, comme un ensemble cohérent qui n’est jamais statique ou complet, mais en état de flux et de changement constant… ».

Albert Einstein voyait en Bohm son successeur, parce qu’il réalisait qu’il est impossible de résoudre un problème à partir du point où ce problème est apparu. Si nous ne voyons pas cette vérité élémentaire, la religion et la laïcité ne sortiront pas de l’impasse tant que les deux parties ne rebrousseront pas chemin pour revenir à la case départ.

L’islam a un problème

Nous avons rencontré, dans notre hôtel, un Musulman français qui s’intéressait beaucoup au christianisme. Il nous a raconté sa conversation avec un salafiste qui lui dit dans hésiter : « Il vaudrait mieux pour vous, et pour moi aussi, que je vous tue ; ce serait encore mieux si vous alliez en Israël plutôt qu’en Iran. »

Telle est la haine de ce salafiste envers l’Iran et les Musulmans apostats. Si beaucoup de Musulmans pensent de la même façon, l’islam a un problème.

Nasr Hamid Abu Zayd (1943-2010) à propos des êtres humains et des religions

« La religion est façonnée par le peuple. La Vérité, avec un V majuscule, est le concept le plus dangereux qui soit, et il permet aux gens de s’entre-tuer. »

Encore une fois, aucun problème ne peut être résolu sans comprendre que les être humains sont à l’origine de leurs problèmes, plutôt que la Nature ou Dieu. Le soufisme est un rapprochement entre l’Orient et l’Occident, et entre le cœur et la raison.

Un tchador noir

Notre dernier voyage en bus, d’Ispahan à Téhéran, s’achève dans le sud de la capitale. Je demande à un passager comment aller à la place Khomeini, au centre de Téhéran. Pour chercher, il prend son iPhone, comme tout le monde.

Soudain, une femme vêtue d’un tchador noir me tend son portable. J’écoute : un homme me dit, en anglais, qu’il vaut mieux prendre le métro. Nous trouverons la station au coin de la gare routière sud. Je remercie l’homme, rends le portable à la femme, qui a un visage amical. Elle avait passé six heures assise tranquillement dans le bus, non loin de nous.

Deux femmes : « Allons-nous voter – oui ou non ? »

Une responsable de Lufthansa rencontrée par hasard propose de nous aider pour réserver le vol de retour à Amsterdam. Elle connaît bien les procédures de Turkish Airlines, bien qu’elle ne collabore pas avec cette compagnie. Lorsque nous entrons dans son bureau, elle dit : « Je vous attendais déjà. »

C’est le lendemain des élections présidentielles en Iran. Le président actuel, le Dr Hassan Rouhani (68 ans), a remporté l’élection avec 58 % des votes. La responsable de Lufthansa déclare : « Je n’ai pas voté ; voilà des années que je ne vote pas parce qu’on nous fait toutes sortes de promesses avant les élections, mais elles sont tout de suite oubliées. » Elle parle parfaitement l’anglais. Elle me demande si j’accepterais une invitation à visiter à nouveau l’Iran. Sa question me surprend. Je hoche la tête – « oui ».

Trois heures plus tard, nous visitons la Bibliothèque nationale et le musée Malek, un gigantesque bâtiment qui abrite une collection exceptionnelle de pièces de monnaie, des textes calligraphiés et d’innombrables manuscrits. Nous rencontrons Roshanak, la conservatrice. Elle aussi parle bien anglais. Elle ne voulait pas voter mais, après de longues délibérations avec des amis, ceux-ci l’ont convaincue de se rendre aux urnes.

La franchise des deux femmes est désarmante.

L’athéisme et la religion ne s’excluent pas mutuellement

L’Iran et le soufisme sont jumeaux, en dépit de l’attitude critique du clergé. La spontanéité, la volonté d’aider et l’attitude ouverte des Iraniens, leur amour des poètes soufis, les mosquées et les mausolées sont les fruits d’une vision du monde profondément religieuse où l’athéisme a également sa place. Même Zoroastre n’est jamais loin.

Hafez n’écrit-il pas, dans The Ocean of nothingness(L’Océan de vide) : « Quelle est la différence entre le monastère et le couvent des magiciens ? Pas grand-chose ! »

Des millions de jeunes Iraniens énergiques et talentueux abattront les murs invisibles qui les entourent, lorsque le moment sera venu.

L’Iran et l’Europe ont une histoire commune. Darius est le nom du fils (3 ans) de Jamshidi. S’il était européen, il pourrait se nommer Alexandre. Les religions européennes sont nées en Iran, en Grèce, à Rome, en Palestine et à La Mecque.

Les valeurs laïques proviennent de ces sources. Qu’est-ce qui ne va pas ?

L’Iran et l’Europe s’inspireront-ils mutuellement au XXI^esiècle ?

Avec mes meilleures pensées,

Fons Elders

Printemps 2017

La Source, St. Jean de Valériscle, Gard, France

Iran en Paradijs zijn nog steeds een tweeling

25 april-23 mei 2017

Lieve familie, vriendinnen en vrienden,

deze brief ontvangt ieder van jullie als dank voor je aanwezigheid, al of niet op afstand, bij het feest op 23 & 24 juli 2016. Het weekend stond voor ‘ingewijden’ in het teken van de reis van Colette en mij naar Iran.

Een van mijn mooiste herinneringen aan Iran is de avond, nacht en dag, niet ver van Mashad op weg naar Herât, in het voorjaar van 1973. Dit was het jaar waarin we zes maanden reisden in een oude Britse Ford-transit: zes weken Sahara; vandaar naar het Midden-Oosten, Afghanistan, Pakistan, India tot in Kasjmir aan de voet van de Himalaya.

Die bewuste avond werden Alma, David, Job, Adam en ik gastvrij ontvangen door een groepje mannen in een afgelegen ‘café’. Zij schonken thee, musiceerden en zongen. We rookten samen een joint van een voor ons zeldzame kwaliteit hasjiesj, vergezeld door hun wens:  we brengen jullie tot voor de poort van het paradijs maar je moet zelf naar binnengaan.

De volgende ochtend mochten David, Job en Adam in hun vrachtwagen meerijden om na een paar uur terug te keren. Er was geen haar in mijn baard of op mijn hoofd, die twijfelde aan de goede afloop.

Naar dat Iran keren we vier en veertig jaar later terug. En verdomd als het niet waar is: Iran en Paradijs zijn nog steeds een tweeling.

Niet alleen tuinen, moskeeën, kalligrafische teksten, soefi-dichters als Omar Khayyan, Sa’di, Rumi, Hafez en Attar, religieuze feestdagen en soefi-bijeenkomsten (vaak verdacht in de ogen van de oelema), getuigen daarvan, maar vooral de harten en hoofden van miljoenen Iraniërs. De armen nog meer dan de rijken. De eerste twee weken wist ik niet of ik mijn ogen kon geloven of niet. En die zin moet je letterlijk interpreteren in tegenstelling tot de verzen van de Koran die meerdere lagen bevat, zoals alle ‘heilige’ boeken.

Je ogen staan goed, zei Mohammed Jamshidi, onze gids naar de Qashqaei’ nomaden, te midden van wie hij als kind opgroeide. Het nomadisch bestaan is buitengewoon zwaar, mede door het altijd dreigende gebrek aan water.

Er leeft nog een miljoen nomaden in het Zuiden van Iran. Zijn familie had twee dagen voor onze komst de grote tent opgezet, terwijl een andere familie nog drie etmalen met honderden geiten op doortocht was alvorens te settelen. Jamshidi kent beide families bij naam. Iedereen groet en praat met elkaar.

Bij het afscheid van een bezoek aan het huis van een familie met tapijten en thee, voelde ik me bezwaard. Want van meet af aan was duidelijk dat we niets wilden kopen.

Mohammed:Nee, het was goed; je ogen staan goed, en dat zien de mensen.

De ogen vertellen het verhaal van het hart

Vanaf dat moment durfde ik te vertrouwen op de ogen van de mannen en de vrouwen, en op die van mijzelf. Ik leerde rechtsreeks in hun ogen te kijken, en ontdekte dat zij dat toelieten. De vrouwen nog meer dan de mannen. Het is een wonderlijke ervaring te zienhoe vrouwen, natuurlijk niet allen, je aankijken, en aanvaarden en begrijpen dat je terugkijkt met een blik vol respect en waardering. Eigenlijk moet ik het woord ‘liefde’ gebruiken, want dát is het. De ogen vertellen het verhaal van het hart. De soefi poëzie, bijvoorbeeld van Hafez Shirâzi, gaat over Liefde, Minnaar en Beminde.

De band tussen hart en geest opent de poort van het paradijs. Daarom zongen de mannen in het café: we  brengen jullie tot vóór de poort van het paradijs maar je moet zelf naar binnengaan. De Geliefde woont in de tuin met bloemen, bomen en vogels, maar ook in het café en in de wijn. Wijn in moslimlanden zonder een druppel alcohol, is niettemin de metafoor voor God, en God is Overal.

Vrijdagochtend, 19 mei. Colette en ik worden opgehaald door Shahram Pazouki, Mirjam en Ameneh, respectievelijk echtgenote en assistente van dr. Pazouki, hoogleraar filosofie en religieuze studies aan het Iraanse Instituut voor Filosofie. We hebben met elkaar gecorrespondeerd voorafgaand aan de reis.Pazouki: we kunnen onze ideeën met elkaar delen, want er zijn veel gemeenschappelijke onderwerpen. Ik antwoordde: wij zijn beiden persoonlijk geïnteresseerd in wat werkelijk telt in filosofie: wijsheid en inzicht.

Het contact kwam tot stand dankzij een Iraanse vriendin.

De Khãnaqãh

Shahram Pazouki heeft ons uitgenodigd voor een ceremonie in de plaats waar soefi’s elkaar ontmoeten. Mirjam en Ameneh brengen een chador voor Colette. Vrouwen en mannen gaan langs een andere ingang naar binnen, zoals in alle publieke ruimtes.

Het gebouw is immens. Een hoge centrale ruimte, omringd door gelaagde ruimtes en gangen, met uitzicht op het centrum, waar honderden soefi’s bijeen zijn. Het gebouw doet denken aan het beroemde fresco van Rafaël:

De school van Athene (1509), want ook daar een immense ruimte met een centrale plaats voor Aristoteles en Plato. Samen verbeelden zij de relatie tussen mens, hemel en aarde. Aristoteles de aarde; Plato de hemel, domein van het transcendente denken, aan gene zijde van iedere vorm.

Pazouki neemt plaats op een trap in de gang met mij naast zich, en vertelt over wat komen gaat. Eerst worden de Qutbs (Meesters) van de Ni’matullãhi Sultãn ‘Alishi Orde’ gereciteerd door een zanger, met de Profeet Muhammad ibn ‘Abdullãh als eerste naam, gevolgd door de twaalf Imams; zeventien Sjeikhs; tien Sjahs; twee Sjeiks; Hadrat Ridã; twee Sjeiks; en elf maal Hadrath… als laatste Hazrat Hãjj Dr. Nur ‘Al Tãbandeh Majd Hub ‘Alishãh. Vervolgens gaat men terug tot de eerste mens: Adam.

De voordracht door het hoofd van de Sufi-orde gaat wegens ziekte [lees: oelema], niet door.  De voorzanger zingt nu gedichten van Hafez Shirâzi, terwijl honderden soefi’s in de hoge ruimte, galerijen en gangen mediteren. Het zingend reciteren van de Meesters en vervolgens tot Adam, terwijl iedereen in stilte luistert, brengt al die namen en Hafez’ poëzie tezamen.  De ruimte en het gezang evoceren hun aanwezigheid. Zij zijn hun voorgangers in ruimte en tijd. Zij belichamen het juiste handelen.

Soefisme negeert de lineaire tijdlijn van Barrow en Newton

Het wereldbeeld van de soefi’s lijkt op een onbegrensde ruimte waarin allen in het hier-en-nu aanwezig zijn. Het transformeert de lineaire tijdlijn van Isaac Barrow (1683) en Isaac Newton tot een opwaartse dan wel neerwaartse spiraal. Het verschil in ruimtetijd tussen Oost en West wordt evident.

Rechtvaardigheid, vrijgevigheid, bescheidenheid, tevredenheid

De dichter Sa’di schrijft in Bostan(1257), de Boomgaard, in versvorm over de standaard deugden voor een moslim: rechtvaardigheid, vrijgevigheid, bescheidenheid, tevredenheid. Sa’di hoort een jaar later van ooggetuigen de verhalen over de verwoesting van Bagdad door de Mongoolse Ilkhanate indringers onder aanvoering van Hulagu. Zelf werd hij gevangen genomen door Kruisvaders in Acre. Hij werkte zeven jaar als slaaf in de loopgraven buiten het Fort, tot de Mammelukken een losprijs betaalden voor moslims in de kerkers van de Kruisvaarders.

Sa’di schreef in het Perzisch en Arabisch.

Mongolen in de 13^deeeuw; het Westen in 20^steen 21^steeeuw

Ik vertel Sa’di’s verhaal omdat de geschiedenis van de Mongolen in de dertiende eeuw zich herhaalt in onze tijd. Bagdad ondergaat 750 jaar later, op 9 April 2003, weer eenzelfde lot dankzij G.W. Bush en Tony Blair. Beiden logen tegen hun bevolking en veroorzaakten een leed in Irak dat volgens Amna Nusayr 100 jaar nodig heeft om zich te herstellen. Dit alles nadat Saddam Hoessein in 1980 Iran aanviel om de Islamitische revolutie van Imam Khomeini (1979) de kop in te drukken, hierin gesteund door de VS, terwijl Israël in het geheim wapens leverde aan Iran  De Irak-Iran oorlog eindigt in 1988. De oorlog in Syrië (2011…) is een nieuw hoofdstuk in het tragische lot van het Midden-Oosten, waar de vestiging van de staat Israël in 1948  gepaard gaat met de gedwongen exodus van meer dan 700.000 Palestijnen:

de etnische zuivering van Palestina door Joodse zionisten. De naam voor de catastrofe: Al-Naqba. Een vreedzame oplossing lijkt verder weg dan ooit.

Ik heb van binnen gehuild van ontroering

Na afloop vraagt Sharam aan Colette hoe zij de ceremonie heeft ervaren. Haar antwoord: ik heb van binnen gehuild van ontroering. De sfeer tussen de vrouwen was van een grote schoonheid.

Een vergelijkbare ervaring had ik met de mannen. Zij begroetten elkaar met  openheid, vriendelijkheid en kussen. Er is geen sprake van machogedrag. Integendeel. Sommige mannen, met de handen in elkaar, kussen elkaars handen en vervolgens elkaars hoofd, en dat verschillende keren, zoals vogeltjes met hun kopjes tegen elkaar.

Migraties vanuit het Noorden van India: zes- tot vierduizend jaar geleden

Voor het eerst zie en begrijp ik een andere kant van de patriarchale cultuur die zes- tot vierduizend jaar geleden vanuit het Noorden van India via migraties Iran, het Midden-Oosten en Europa geleidelijk transformeren.

De prehistorische matriarchale cultuur in het Midden-Oosten en vervolgens Europa mengt zich vanaf 2000 vóór onze christelijke jaartelling, met de patriarchale cultuur van de migranten. Aardse godinnen delen aanvankelijk hun plaats met mannelijke goden en krachten, totdat zij hun plaats meer en meer moeten afstaan aan de hemelgod(en) van het monotheïstische Jodendom, Christendom en Islam.

De broederschap van mannen in Soefisme en Vrijmetselarij spreekt tot de verbeelding als er werkelijk sprake is van openheid en vriendschap zoals op deze vrijdag. Die intense band is ook voelbaar bij de vrouwen. Colette heeft dat diverse keren ervaren. Alle vrouwen zijn mooi, zegt een moslima tegen Colette tijdens een rondgang in de grote, congregatie moskee van Shiraz.

De cultuur van Shiraz is doortrokken van schoonheid. Het grote portaal van de Kasiem Moskee bestaat uitsluitend uit bloemen en geometrische kaders. Als moskeeën, mausoleums , paleizen, traditionele huizen en tuinen al zo mooi zijn, dan toch zeker ook de vrouwen en de mannen die er leven.

IraanseInstituut voor Filosofie

Maandag 22 Mei 2017. Sharam stuurt een taxi naar ons hotel voor een bijeenkomst in het IraanseInstituut voor Filosofie. Het eerste dat we zien is een tuin, zorgvuldig aangelegd en verzorgd. De tuin als metafoor voor het paradijs. De overgang van een waanzinnige verkeersdrukte waarin bussen, auto’s, taxi’s, motoren en voetgangers constant door elkaar en langs elkaar schuiven, soms tot op de vierkante decimeter, naar de stilte van een tuin, kan niet groter zijn. Ik geniet van het verkeer, al is het angstaanjagend. Verbazingwekkend is hoe iedereen op iedereen let. Niet verkeersregels of stoplichten bepalen de gang van zaken, maar de vergaande beweeglijkheid van het gemotoriseerde verkeer, waar voetgangers rustig, naar alle kanten kijkend, doorheen wandelen. Het is van een absurdistische schoonheid, op voorwaarde dat je beschikt over een flinke dosis anarchistisch sentiment.

Zo’n samenleving overwint elke tiran of dictator

Alleen een samenleving waarin de mensen openstaan voor elkaar; voortdurend met elkaar praten en steeds bereid zijn elkaar te helpen, kan zo’n geordende chaoshanteren. Het stedelijk verkeer in Iran is een permanente demonstratie van Ilya Prigogine & Isabelle Stengers’Order Out of Chaos.

Zo’n samenleving overwint elke tiran of dictator, als het te lang duurt en te gortig wordt. De laatste Sjah verlaat medio Januari 1979 Iran om plaats te maken voor Ayatollah Ruhulla Khomeini die op 1 februari vanuit Parijs na  bijna vijftien jaar ballingschap terugkeert naar Teheran. Michel Foucault is bij het afscheid op Orly aanwezig. Khomeini arriveert op de golven van een miljoen demontranten in de straten van Teheran en neemt het bestuur zonder slag of stoot over. Na een pluralistisch begin waarin meerdere partijen een rol spelen, wordt via een referendum in april 1979 door een overweldigende meerderheid de Islamitische Republiek Iranuitgeroepen. Sindsdien heeft de clerus de macht in handen. De inhoud verandert van seculier naar religie maar binnen eenzelfde gestalte en vorm als daarvoor. Vormen zijn taai!

Zowel secularisten als oelema’s (mohammedaanse rechts- en schriftgeleerden) durven geen van beiden het menselijk hart te vertrouwen. Daarom worden soefi’s door het Gezag  gewantrouwd.

Shahram Pazoeki heeft collega’s uitgenodigd voor een bijeenkomst die twee-en-half uur zal duren. Hij introduceert Colette en mij door te zeggen dat wij zonder gids ruim drie weken gereisd hebben: dit gebeurt zelden! Teheran- Qom – Kasian – Yazd – Kerman – Shiraz – Esfahan – Teheran: ca. 2800 km.

Diverse thema’s passeren de revue: 1. hoe ruimte en tijd een wereldbeeld bepalen; 2. er bestaan geen contradicties in de fysische en organische werkelijkheid, alleen in ons denken;  3. Iran tussen Oost en West; 4. de kloof tussen secularisme en religie. Vooral dit laatste thema raakt de kern van de zaak. Mijn collega’s zijn sceptischer dan ik. Ze zien nauwelijks of geen uitweg.

Ik beschouw de tegenstelling niet als contradictoir maar als een polaire relatie.  De Renaissance in Europa in het Quattrocento (15^deeeuw) was een dialoog tussen de oude Egyptische, Griekse en Romeinse wereld en die van het Christendom in de late Middelweeuwen. Hoe we ‘humanisme’ definiëren, bepaalt de uitkomst. De Universiteit voor Humanistiek koos voor de Verlichting; ik pleitte voor de Renaissance als beginpunt van onderzoek. Waarom? Precies om redenen die nu de dogmatische kloof veroorzaken tussen secularisme en religie.

De rechte weg en de kromme weg zijn dezelfde weg

Blaise Pascal, filosoof en wiskundige (1623-1662): het hart heeft redenen die de rede volstrekt niet kent, [‘le coeur a ses raisons que la raison ne connaît point’] is de sleutel tot een antwoord op de vraag naar de huidige kloof, zo niet oorlog.

Anders geformuleerd: de menselijke natuur is ‘goddelijk’ van origine, want in staat vanuit zijn creatieve verbeelding de natuur te verkennen, zichzelf de meest uiteenlopende vragen te stellen, om uiteindelijk eenzelfde inzicht te bereiken als Heraclitus (ca. 540—480):

de rechte weg en de kromme weg zijn dezelfde weg.

Shahram Pasouki en ik delen elkaars visie op de menselijke natuur met zijn intuïtief verlangen naar schoonheid, waarheid en goedheid. Ieder kind straalt het uit, en kan zich elke cultuur eigen maken. Kinderen zijn het antwoord op de problemen van de volwassenen. Kinderen beseffen de fundamentele Eenheid en Heelheid van al dat bestaat.

David Bohm (1917-1992) beschrijft de samenhang tussen al dat bestaat in Wholeness and the Implicate Order.

“I would say that in my scientific and philosophical work, my main concern has been with understanding the nature of reality in general, and of consciousness in particular as a coherent whole, which is never static or complete but which is an unending process of movement and unfoldment….”
Albert Einstein noemde Bohm zijn opvolger. Einstein besefte dat je een probleem niet kunt oplossen vanuit het niveau waaruit het ontstaan is. Zolang we dat niet beseffen, blijft er een patstelling bestaan tussen secularisme en religie.

Islam heeft een probleem

We ontmoeten in ons hotel een Franse moslim met grote belangstelling voor het christendom. Hij vertelt over zijn gesprek met een ontwikkelde salafist die hem vol overtuiging zegt: het is beter voor jou en ook voor mij dat ik je zou doden; het is zelfs beter dat je naar Israël gaat dan naar Iran. Zo groot is de haat van salafisten voor Iran en afvallige moslims. Conclusie: Islam heeft een probleem.

Nasr Hamid Abu Zayd nuanceert de conclusie:

Religie is wat mensen ervan maken. Waarheid met een hoofdletter ‘W’ is het meest gevaarlijke begrip want het staat mensen toe elkaar te doden.

Steeds opnieuw blijkt geen enkel probleem oplosbaar als we niet begrijpen dat we zelf als mensonze problemen veroorzaken.

Dit inzicht is de essentie van een universeel humanisme.

Soefisme als brug tussen Oost en West, tussen hart en rede.

Een zwarte chador

Onze laatste busreis van Esfahan naar Teheran eindigt in Zuid-Teheran. Ik vraag een man hoe we het beste het centrum kunnen bereiken. Hij pakt zijn I-Phone zoals iedereen hier, op zoek naar een antwoord.

Een vrouw in een zwarte chador drukt plots háár mobiel in mijn hand. Ik luister: een man vertelt me in het Engels dat we het beste de metro kunnen nemen, op de hoek van het Zuidelijk busstation. Ik bedank hem, en geef de mobiel terug aan de vrouw die me vriendelijk aankijkt. De vrouw in haar zwarte chador zat zes uur lang in stilte niet ver bij ons vandaan.

Twee vrouwen: wel of niet stemmen.

De technisch manager van Lufthansa die we bij toeval ontmoeten biedt aan ons met de terugvlucht te helpen. Ze weet exact hoe het werkt bij Turkish Airlines hoewel die geen onderdeel uitmaakt van haar kantoor.

Als we het kantoor binnenstappen, zegt ze: ik had jullie al verwacht. Vervolgens begint ze zelf een gesprek over de laatste verkiezingen. De huidige president van Iran, Hassan Rohani (68), heeft de verkiezingenmet 58 procent van de stemmen gewonnen. Zij zegt: ik heb niet gestemd; ik stem al jaren niet, want men belooft van alles voorafgaand aan de verkiezingen maar vergeet de beloften na afloop. Ze spreekt perfect Engels. Ze vraagt me of ik bereid ben een uitnodiging voor een bezoek aan Iran, te aanvaarden. Haar vraag verbaast me. Ik knik ‘ja’.

Drie uur uur later bezoeken we Malek National Library and Museum, een gigantisch gebouw met een uitzonderlijke collectie munten; kalligrafische teksten en ontelbare handschriften. We ontmoeten Roshanak…, curator. Ook zij spreekt over de verkiezingen. Ze wilde niet gaan stemmen maar vrienden hebben haar na lang aandringen kunnen overtuigen het wel te doen. Ook zij spreekt goed Engels. De openheid van beide vrouwen is ontwapenend.

Atheïsme en religie sluiten elkaar niet uit

Iran en soefisme zijn een tweeling, niettegenstaande de kritische houding van de clerus. De spontaneïteit, hulpvaardigheid en open houding van Iraniërs, hun liefde voor Soefische dichters, moskeeën en mausoleums, zijn de resultante van een diep religieus wereldbeeld, waarin ook atheïsme een plaats heeft. Zelfs Zoroaster is niet ver weg.

Schrijft Hafez niet in De oceaan van het niets: ‘ Wat is het verschil tussen het klooster en het convent van de magiërs? ‘Pas grand chose!’. Niet veel.

Miljoenen energieke, talentvolle, jonge Iraniërs zullen de muren die hen omringen, te zijner tijd afbreken. Iran en Europa elkaars vriend? Ik hoop het!

Met hartelijke groet,

Fons

Kapberg, Warder, Nederland, EU                                          Hemelvaartsdag 2017

The post IRAN and PARADISE are still twins appeared first on Fons Elders.

• De ‘bruutheid der feiten’ is niet het laatste woord
• Achter iedere vooronderstelling gaat een andere vooronderstelling schuil
• De wisselwerking tussen die aannames bepaalt ons werkelijkheidsbeeld
• Die wisselwerking te verkennen is het doel van dit blog met als eerste ‘cahier’:
• Euthanasie & transformatie ca. 1415 w.

Deelname biedt de mogelijkheid maar geen verplichting tot commentaar. Afhankelijk van de respons volgt de beslissing tot publicatie van het debat op de site, als ook een vervolg met andere thema’s.

Fons Elders

The post Aan dissidenten en geestverwanten (Dutch) appeared first on Fons Elders.

Being present yesterday afternoon during the performance at the Prince Claus Foundation in Amsterdam, we listened to different stories being the heart and mind of your theatre in Jenin, Palestine.

Let me add a story that took place during the first night of philosophy in Felix Meritis in Amsterdam, at the same time as the attack by the Israeli army on the refugee camp in Jenin April 6, 2002. It reveals the never-ending debate about power and justice, and its interrelationship, in this case between Noam Chomsky and Michel Foucault.

After viewing the debate, I asked the public the question:

How do you think the Palestinians would answer the question about power and justice?

With kind regards,

Fons Elders

www.fonselders.eu

***

The First Night of Philosophy

April 6, 2002 Felix Meritis, Amsterdam

NOAM CHOMSKY and MICHEL FOUCAULT

A story by Fons Elders

For Freedom, Theatre, and the Oppressed  – Jenin, Palestine

The evening of April 6, 2002 I drove by car to Amsterdam listening to the BBC that reported about an attack by the Israeli army on the refugee camp in Jenin.

That evening happened to be the first Night of Philosophy – the beginning of an event that continues each year in April until today.

The organization asked me to comment that night on the debate between Noam Chomsky and Michel Foucault that took place in 1971. The lecture room in Felix Meritis was filled with people. I entered the place having in mind the horror stories about the attacks that were going on simultaneously in Jenin.

These were the sentences the audience got to hear:

Elders: Well, perhaps it would be interesting to delve a little deeper into this problem of strategy. So, for example in the case of Holland, we had something like a population census. One was obliged to answer questions on official forms. You would call it civil disobedience if one refused to fill in the forms?

Chomsky: Right. I would be a little bit careful about that, because, going back to a very important point that Mr. Foucault made, one does not necessarily allow the state to define what is legal. Now the state has the power to enforce a certain concept of what is legal, but power doesn’t imply justice or even correctness, so that the state may define something as civil disobedience and may be wrong in doing so. For example, in the United States the state defines it as civil disobedience to, let’s say, derail an ammunition train that’s going to Vietnam; and the state is wrong in defining that as civil disobedience, because it’s legal and proper and should be done. It’s proper to carry out actions that will prevent the criminal acts of the state, just as it is proper to violate a traffic ordinance in order to prevent a murder. If I had stopped my car in front of a traffic light which was red, and then I drove through the red traffic light to prevent somebody from, let’s say, machine-gunning a group of people, of course that’s not a violation of law, it’s an appropriate and proper action; no sane judge would convict you for such an action. Similarly, a good deal of what the state authorities define as civil disobedience is not really civil disobedience: in fact, it’s legal, obligatory behavior in violation of the commands of the state, which may or may not be legal commands. So one has to be rather careful about calling things illegal, I think.

Foucault: Yes, but here I would like to ask you a question. When, in the United States, you commit a clearly illegal act…

Chomsky: …which I regard as illegal, not just the state.

Foucault: No, no, well, the state’s…

Chomsky: …that the state regards as illegal…

Foucault: …that the state considers as illegal. Are you committing this act in virtue of an ideal justice, or because the class struggle makes it useful and necessary ? Do you refer to ideal justice, that’s my problem.

Chomsky: Again, very often when I do something which the state regards as illegal, I regard it as legal: that is, I regard the state as criminal. But in some instances that’s not true. Let me be quite concrete about it and move from the area of class war to imperialist war, where the situation is somewhat clearer and easier. Take international law, a very weak instrument as we know, but nevertheless one that incorporates some very interesting principles. Well, international law, in many respects, is the instrument of the powerful: it is a creation of states and their representatives. In developing the presently existing body of international law, there was no participation by mass movements of peasants. The structure of international law reflects that fact; that is, international law permits much too wide a range of forceful intervention in support of existing power structures that define themselves as states against the interests of masses of people who happen to be organized in opposition to states. But, in fact, international law is not solely of that kind. And in fact there are interesting elements of international law, for example, embedded in the principles and the United Nations Charter, which permit, in fact, I believe, require the citizen to act against his own state in ways which the state will falsely regard as criminal. Nevertheless, he’s acting legally, because international law also happens to prohibit the threat or use of force in international affairs, except under some very narrow circumstances, of which, for example, the war in is not one. This means that in the particular case of the Vietnam War, which interests me most, the American state is acting in a criminal capacity. And the people have the right to stop criminals from committing murder. Just because the criminal happens to call your action illegal when you try to stop him, it doesn’t mean it is illegal. A perfectly clear case of that is the present case of the Pentagon Papers in the United States, which, I suppose, you know about. Reduced to its essentials and forgetting legalisms, what is happening is that the state is trying to prosecute people for exposing its crimes. That’s what it amounts to.

Foucault: So it is in the name of a purer justice that you criticize the functioning of justice. It is important for me to know this because we currently have in France a debate on the issue of justice and about the institution of popular tribunal – you know the issue. And a certain number of people, like Sartre for example, think that today in order to critique the penal system in France, or to critique police practices – of the way the police behaves – we must create a kind of tribunal which in the name of an ideal justice, of a superior justice, of a generally humane justice, will condemn the practice of both French judges and French policemen. Then there is another group of people with whom I feel, well, with whom I work, who say no, we should not do that because when you refer to ideal justice which the tribunal is supposed to implement, you actually refer to a certain number of ideas of justice which were formed in our time, by a certain group of individuals who are themselves in spite of everything either directly or indirectly the product of the society in which we find ourselves. We must attack the ways in which justice is practiced, we must attack the police and their practices, but in terms of war and not in terms of justice.

Chomsky: Yeah, but surely you believe that your role in the war is a just role, that you are fighting a just war, to bring in a concept from another domain. And that, I think, is important. If you thought that you were fighting an unjust war, you couldn’t follow that line of reasoning. I would like to slightly reformulate what you said. It seems to me that the difference isn’t between legality and ideal justice; it’s rather between legality and better justice. Now this better system will certainly have its defects. But if one compares the better system with the existing system, and not being confused into thinking that our better system is the ideal system, we can then argue as follows: The concept of legality and the concept of justice are not identical; they’re not entirely distinct either. Insofar as legality incorporates justice in this sense of better justice, referring to a better society, then we should follow and obey the law, and force the state to obey the law and force the great corporations to obey the law, and force the police to obey the law, if we have the power to do so. Of course, in those areas where the legal system happens to represent not better justice, but rather the techniques of oppression that have been codified in a particular autocratic system, well, then a reasonable human being should disregard and oppose them, at least in principle; he may not, for some reason, do it in fact.

Foucault: I wanted simply to reply to your first sentence, in which you said that if you didn’t consider the war you make against the police to be just, you wouldn’t make it. Well, I would reply to you a little in terms of Spinoza and say that the proletariat doesn’t wage war against the ruling class because it considers such a war to be just. The proletariat wages war against the ruling class because, for the first time in history, it wants to take power. And it is because it wants to take over power from the ruling class that it considers such a war to be just. Chomsky: Yeah, I don’t agree.

Foucault: One makes war to win, not because it is just.

Chomsky: I don’t, personally, agree with that. For example, if I could convince myself that attainment of power by the proletariat would lead to a terrorist police state, in which freedom and dignity and decent human relations would be destroyed, then I wouldn’t want the proletariat to take power. In fact the only reason for wanting any such thing, I believe, is because one thinks, rightly or wrongly, that some fundamental human values will be achieved by that transfer of power.

Foucault: Here is what I would respond. When the proletariat will take power, it may be quite possible that the proletariat will exert towards the classes over which it has just triumphed, a violent, dictatorial, and even bloody power. I can’t see what objection somebody could make to this. But then you could still ask me about the case in which the proletariat exerts bloody, tyrannical, and unjust power towards itself. Then I would say that this could only occur if the proletariat hadn’t really taken power, but that a class outside the proletariat, or a group of people inside the proletariat, a bureaucracy, or what’s left of petite bourgeoisie had taken power instead.

Chomsky: Well, I’m not at all satisfied with that theory of revolution for a lot of reasons, historical and others. But even if one were to accept it for the sake of argument, still that theory maintains that it is proper for the proletariat to take power and exercise it in a violent and bloody and unjust fashion, because it is claimed, and in my opinion falsely, that that will lead to a more just society, in which the state will wither away, in which the proletariat will be a universal class and so on and so forth. If it weren’t for that future justification, the concept of a violent and bloody dictatorship of the proletariat would certainly be unjust. For example, I am not a committed pacifist. I would not hold that it is under all imaginable circumstances wrong to use violence, even though use of violence is in some sense unjust. I believe that one has to estimate relative justices. But the use of violence and the creation of some degree of injustice can only itself be justified on the basis of the claim and the assessment – which always ought to be undertaken very, very seriously and with a good deal of skepticism that this violence is being exercised because a more just result is going to be achieved. If it does not have that grounding, it is really totally immoral, in my opinion.

Foucault: I don’t think that as far as the aim which the proletariat proposes for itself in leading a class struggle is concerned, it would be sufficient to say that it is a greater justice. What the proletariat wants to achieve by expelling the class which is at present in power and by taking over power itself, is precisely the suppression of class power in general.

Chomsky: Okay, but that’s the further justification.

Foucault: That is the justification, but one doesn’t speak in terms of justice but in terms of power.

Chomsky: But it is in terms of justice; it’s because the end that will be achieved is claimed as a just one. No Leninist or whatever you like would dare to say ‘We, the proletariat, have a right to take power, and then throw everyone else into crematoria.’ If that were the consequence of the proletariat taking power, of course it would not be appropriate. The idea is – and for the reasons I mentioned I’m sceptical about it – that a period of violent dictatorship, or perhaps violent and bloody dictatorship, is justified because that will mean the submergence and termination of class oppression, a proper end to achieve in human life.

Foucault: But it seems to me that, in any case, the notion of justice itself functions within the society of classes as a claim made by the oppressed class and as justification for it by the oppressive class. And in a classless society, I am not sure that we would still need to use this notion of justice.

From: Philosophers in Debate

NOAM CHOMSKY and MICHEL FOUCAULT pp.72-77

SIR ALFRED AYER and ARNE NAESS

LESZEK KOLAKOWSKI and HENRI LEFÈBVRE

SIR KARL POPPER and SIR JOHN ECCLES

Fons Elders moderator and commentator

The post Jenin Theatre Palestine 2002-2015 appeared first on Fons Elders.

JerusalemPost 1987-6-14

The post Jerusalem Festival – The Grand Finale appeared first on Fons Elders.

“ L’enfer, c’est les Autres – écrivait Sartre. Mais il avait tort. Parfois, il n’y a pas d’un bonheur plus grand que d’ être immergé dans les gens, des gens et encore des gens. Et j’ai l’impression que beaucoup d’habitants de Ndirande, malgré leur misérable situation, jouissent exactement de cette façon.” Ralf Bodelier, De Groene Amsterdammer 08.01.2015.

“ Hell is the other people, wrote Sartre. But he was wrong. Sometimes, there isn’t a more intense happiness than to be immersed in humans, humans and more humans. And I have the impression that many inhabitants of Ndirande, notwithstanding their miserable situation, enjoy themselves precisely in this way.” Ralf Bodelier, De Groene Amsterdammer 08.01.2015.

“ De anderen, dat is de hel, schreef Sartre. Hij had het fout. Soms is er geen groter geluk dan te worden ondergedompeld in mensen, mensen en nog eens mensen. En ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat veel bewoners van Ndirande, ondanks hun ellende, daar net zo van genieten.”

Ndirande c’est le plus grand taudis de Malawi, Africa
Ndirande is the greatest slum of Malawi, Africa.
Ndirande is de grootste slum van Malawi, Africa.

The post Sartre – L’enfer et les Autres appeared first on Fons Elders.

The podcast talks are the idea of Paul Scheulderman | Media en Advies | ADE; initiator and producer of the podcast talks in oral and written form.

The University for Humanist Studies was established in 1989, the year of the Fall of the Berlin Wall. The Board of the University invited Fons Elders to solicit for the newly established chair: Theory of world views. After his retirement in 2001, briefly after 9/11, he continued his research in the field.

The talks are a work in progress. They are the outcome of dialogues with friends, academic colleagues, artists and kindred minds in search for a better understanding of the world in which we live, and of a world view that listens to our inner convictions. Participants in the project do hope that their efforts to explicitly express their perception might become a source of inspiration to listeners and readers, and a mirror for a clearer comprehension of their world view.

The talks are first of all an exchange of meanings, not of truth, although we do hope to get nearer to the truth [Karl Popper, 1963].

The podcast dialogues derive their inspiration from five well-known data: At birth human beings share one common human nature; 2. This nature is gifted with an innate, unlimited creative consciousness; 3. Since immemorial times, creative imagination leads to a variety of ways of life; 4. Becoming forgetful about (1), leads to ‘blindness’ for the qualities of world views other than one’s own; (2) that ‘blindness’ feeds the tensions that dominate the cultural and political scene in today’s world.

Podcast Part One: the first two dialogues are with Jan Bransen, professor in Philosophy of behavioral sciences at Radboud University, Nijmegen;

the third one with Hans Gerding, emeritus professor in Theosophy at the Faculty of Philosophy at Leiden University, and director of the Parapsychological Institute in Utrecht.

Documents …+ button naar ‘Visions in Nîmes’ for the introduction to the dialogue… nader in te vullen.

Forthcoming: Podcast II with Joost van den Toorn, sculptor. Biography by Anton Anthonissen and Evert Verstraaten, HET MOET GEWOON KLOPPEN,

Joost van den Toorn, pp.168 www.uitgeverijwaanders.nl

The post Introduction to the podcast talks of Fons Elders appeared first on Fons Elders.

Masterclass 19 maart 2014 Pedagogiek Amersfoort

betr.: Bestaat het kind?

Beste Loes en Renée,

er heeft zich een intermezzo afgespeeld tussen jullie bezoek aan mij

d.d. 7 november 2013 en mijn reflecties over het thema: Bestaat het kind?

Ik heb een kort intro geschreven waarvan jullie bij de aankondiging gebruik kunnen maken. Het lijkt mij geen overbodige luxe, gezien de strekking van mijn college. Ik schets niet alleen beknopt hete nature-nurture dilemma, alleen radicaler dan gebruikelijk, maar ook de visie op het thema vanuit de Japanse en Islamitische kosmologie. Ik wil rond de vraagstelling een vervreemdend effect oproepen om de toehoorders te doordringen van het belang van de vraag.

Bestaat het kind?

Introductie: Als ik deze vraag voorleg aan Diotima van het Orakel van Delphi houdt zij mij een spiegel voor zonder iets te zeggen. Stel ik dezelfde vraag aan Ourobouros, de sacrale slang in het oude Egypte, bijt zij als antwoord in haar eigen staart. Ik zoek verder en bedenk dat het moment van conceptie van het kind zijn eerste zijnservaring inhoudt, gevolgd door geboorte, het begin van zelfkennis. Plots realiseer ik me dat ieder wereldbeeld een ander verhaal vertelt over conceptie en geboorte. De verschillen zijn soms adembenemend. Is de cirkel het antwoord?

Bestaat het kind? De vraag verandert naargelang de plaats die het kind in de kosmos wordt toegedacht. Kom dus met een leeg hoofd, want een vol kopje laat niets toe, lees ik bij Lao Zi.

The post Does the child exist? appeared first on Fons Elders.